शिक्षकांसाठी भावनिक बुद्धिमत्तेचे महत्त्व : डॉ. अंजुम कुरेशी

Updated: Nov 10

भावनिक बुद्धिमत्ता म्हणजे एखाद्या व्यक्तीच्या आणि इतरांच्या भावना समजून घेण्याची,

वापरण्याची आणि व्यवस्थापित करण्याची क्षमता. साधारणपणे, तुमच्या परीक्षेच्या

स्कोअरकार्डवरील स्कोअर तुमच्या यशाचे मूल्यमापन करण्यासाठी एक पॅरामीटर मानला

जातो, परंतु तुम्ही कोणताही व्यवसाय किंवा करिअर निवडाल, जर तुम्ही भावनिकदृष्ट्या

संतुलित नसाल तर तुम्ही यशस्वी होऊ शकत नाही. कारण आपली विचार करण्याची क्षमता

आणि निर्णय घेण्याची क्षमता आपल्या भावनांवर परिणाम करते. काही वर्षांपूर्वी, कंपन्यांनी

त्यांच्या संज्ञानात्मक कौशल्यांवर आधारित लोकांची नियुक्ती केली. भावनिक बुद्धिमत्तेचे

महत्त्व लक्षात येताच त्यांनी संज्ञानात्मक बुद्धिमत्तेसह त्यांच्या भावनिक बुद्धिमत्तेसाठी

लोकांची चाचणी सुरू केली. संज्ञानात्मक कौशल्ये तुम्हाला यश मिळविण्यात मदत करू

शकतात परंतु ते अल्पकालीन असेल. तुमची दीर्घकालीन यशस्वी व्यक्ती बनण्याची आकांक्षा

असेल आणि तुमचा करिअरचा आलेख कायम ठेवायचा असेल, तर तुम्ही तुमच्या भावना

व्यवस्थापित करायला शिकले पाहिजे. भावना चांगल्या असोत किंवा वाईट, योग्य पद्धतीने

हाताळल्या गेल्या पाहिजेत. आम्ही लोकांना असे म्हणताना ऐकले आहे की ;तुम्ही रागावता

तेव्हा निर्णय घेऊ नका आणि आनंदी असताना वचने देऊ नका. निर्णय घेणे, तणावाचे

व्यवस्थापन करणे आणि मजबूत नातेसंबंध निर्माण करण्यात भावनिक बुद्धिमत्ता महत्त्वाची

भूमिका बजावते. भावनिक बुद्धिमान शिक्षक समाजासाठी वरदान आहे.शिक्षक हे अनेक तरुण

मनांच्या भविष्याचे शिल्पकार असतात.भावनिक समतोल असलेले शिक्षक आपल्या भावनांचे

उत्तम व्यवस्थापन करतात आणि आपल्या भावना वर्गाबाहेर सोडतात.




सामाजिक जागरूकता म्हणजे इतरांच्या भावना आणि त्यांच्यासोबत काय चालले आहे हे

समजून घेण्याची क्षमता. हा एक महत्त्वाचा गुण आहे जो शिक्षकांनी आत्मसात केला पाहिजे.

एक मूल शाळेत बरेच तास घालवते. शाळा हे त्यांचे दुसरे घर मानले जाते. शिक्षकाची वागणूक

आणि वृत्ती तरुण मनावर मोठ्या प्रमाणात प्रभाव टाकते. भावनिकदृष्ट्या संतुलित शिक्षक

विद्यार्थ्यांपर्यंत पोहोचू शकतो, त्यांचे ऐकू शकतो आणि त्यांचे वाद सोडवू शकतो. यासह, कमी

आत्मसन्मान असलेल्या, आक्रमक वर्तनासह आणि जे एकटे राहणे पसंत करतात किंवा

इतरांशी बोलणे आणि मिसळणे टाळतात अशा विद्यार्थ्यांना ओळखण्यात शिक्षक महत्त्वपूर्ण

भूमिका बजावू शकतात. शाळांमधील गुंडगिरी आणि हिंसा ही विद्यार्थ्यांसाठी चिंतेची बाब आहे.

शिक्षक जेव्हा अशी वागणूक ओळखतो तेव्हा पालकांशी संपर्क साधू शकतो आणि समस्या

हाताळण्यास मदत करू शकतो. भावनिकदृष्ट्या संतुलित शिक्षक विद्यार्थ्यांना कठीण

परिस्थिती हाताळण्यास आणि जीवनातील कठीण प्रसंगांना तोंड देण्यासाठी पुरेसे लवचिक

बनण्यास मदत करून उत्कृष्ट सल्लागार होऊ शकतो. जेव्हा एखादी शिक्षिका आत्म-जागरूक

असते आणि तिच्या भावनांचे व्यवस्थापन करू शकते आणि तिच्या विद्यार्थ्यांच्या भावना हाताळू

शकते, तेव्हा ते विद्यार्थ्यांशी दीर्घकाळ टिकणारे आणि सकारात्मक नातेसंबंध विकसित

करण्यास मदत करते. एक शिक्षक अशा प्रकारे भावनिक बुद्धिमत्तेचे चौथे प्रमुख क्षेत्र पूर्ण


करण्यास सक्षम आहे ज्याला नाते व्यवस्थापन म्हणून ओळखले जाते. भावनिकदृष्ट्या संतुलित

शिक्षक विद्यार्थ्यांमध्ये मिसळू शकतो, त्यांच्या समस्या समजून घेऊ शकतो आणि त्यांना मदत

करू शकतो. शिक्षक विद्यार्थ्यांशी मैत्रीपूर्ण संबंध विकसित करतात जे समूह क्रियाकलाप आणि

टीमवर्कद्वारे शिकण्याची प्रक्रिया अधिक चांगली करण्यास मदत करतात.




सभोवतालचा परिसर आणि वातावरणाचा आपल्यावर नेहमीच परिणाम होत असतो.

आगीजवळ गेल्यास उष्णता जाणवते आणि बर्फाजवळ गेल्यास थंडी जाणवते. त्याचप्रमाणे

भावनिकदृष्ट्या संतुलित शिक्षक सकारात्मकतेचा प्रसार करतो. त्यांच्यामुळे विद्यार्थ्यांना प्रेरणा

आणि ऊर्जा मिळते. भावनांचे व्यवस्थापन तणावाचे व्यवस्थापन करण्यास, नेतृत्व गुण विकसित

करण्यास आणि दयाळू आणि कृतज्ञ होण्यास मदत करते. भावनिकदृष्ट्या बुद्धिमान

शिक्षकांसाठी, त्यांच्या शारीरिक स्वरूपाचे मूल्य नसते कारण मानवी गुण त्यांना जगातील

सर्वात सुंदर व्यक्ती बनवतात. आपल्या भावनांवर नियंत्रण ठेवण्यास शिका, भावनिकदृष्ट्या

संतुलित रहा आणि इतरांना शांत, निरोगी आणि यशस्वी जीवन जगण्यास मदत करा.